آیت‌الله سیدان با اشاره به بخش‌هایی از کتاب توحید شیخ صدوق به تشریح روایاتی در رابطه با علم ذاتی و علم فعلی پرداختند.

آیت‌الله سیدان با اشاره به بخش‌هایی از کتاب توحید شیخ صدوق به تشریح روایاتی در رابطه با علم ذاتی و علم فعلی پرداختند.

معظم له ۳۰ بهمن ماه در جلسه درس شرح توحید شیخ صدوق فرمودند: در رابطه با علم ذات مقدس پروردگار که باب دهم در کتاب شریف توحید صدوق است، سه مسئله وجود دارد که با توجه به روایات شایسته بحث است.

ایشان ادامه دادند: یکی از مسائل مربوط به موضوع علم ذات حضرت حق این که مقصود از علمین چیست؟ در اینجا علم به معنی معلوم است و گرنه علم خدا قابل تقسیم نیست بلکه معلوماتی است که خداوند به برخی‌ تعلیم داده و به برخی تعلیم نداده است.

آیت‌الله سیدان اضافه کردند: بحث دیگر در این رابطه این است که آیا خداوند عالم به اشیاء قبل از خلقت یا با خلقت آنان است؟ از آیات شریفه قرآن استفاده می شود که خداوند قبل از خلقت اشیا عالم به آنهاست و البته روایات متعددی که در این رابطه وجود دارد که علم خداوند به اشیا مثل علم خداوند و قبل از خلقت آن‌ها است.

مدرس حوزه علمیه خراسان با اشاره با علم خداوند افزودند: علم به معلومی که از قبل نبوده، ازلی است و این علم انطباق با معلوم پیدا کرده است، ذات حضرت حق از ازل علم به چیزی که نبوده و بعد ایجاد شده تعلق داشته است و وقتی انطباق علم با معلوم حاصل شد، علم فعلی می‌شود.

آیت‌الله سیدان با بیان اینکه دو تعبیر علم ذاتی و علم فعلی در رابطه با ذات پروردگار وجود دارد، تصریح کردند: اول علم ذاتی بود، وقتی انطباق حاصل شد، علم فعلی شد، این به آن معنا نیست که تغییری در علم ذات پروردگار به وجود آمد بلکه به اعتبار آن است که معلوم تحقق نداشته و حال تحقق پیدا کرده و انطباق یافته است.

ایشان فرمودند: معلوم ازلی نیست بلکه حادث است؛ مسئله سوم در این روابطه آن است ذات پروردگار عالم بلا معلوم است و فراوان در این رابطه روایات متعدد داریم؛ در حدیثی از حضرت رضا علیه السلام و دیگر احادیث بحار الانوار و دیگر کتب چنین تصریح شده است.
آیت‌الله سیدان با بیان این که آنچه در این رابطه در وحی آمده با اقوال فلاسفه تفاوت دارد، افزودند: فلاسفه و عرفا آنچه در رابطه با علم مطرح کردند، در وحی نیست؛ نیاز است که آن چه فلاسفه و عرفا گفتند با آن چه در روایات ائمه اطهار آمده بررسی شود.